Όταν ξεκινάμε μια προσπάθεια για προσωπική ανάπτυξη ή ψυχοθεραπεία, συχνά φανταζόμαστε την αλλαγή σαν μια ευθεία γραμμή που οδηγεί σταθερά προς τα πάνω. Περιμένουμε ότι, από τη στιγμή που πήραμε την απόφαση να προσπαθήσουμε, κάθε βήμα θα είναι πιο εύκολο από το προηγούμενο.
Στην πραγματικότητα, όμως, η αλλαγή σπάνια είναι τόσο γραμμική. Υπάρχουν περίοδοι προόδου, στιγμές αμφιβολίας, πισωγυρίσματα, καθυστερήσεις και συναισθήματα ματαίωσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια απέτυχε. Σημαίνει ότι βρισκόμαστε μέσα σε μια ανθρώπινη διαδικασία προσαρμογής.
Γιατί η αλλαγή δεν είναι πάντα ευθεία;
Κάθε αλλαγή, ακόμη κι όταν είναι επιθυμητή, απαιτεί χρόνο. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, αντιδρούμε και σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας ή τους άλλους έχει διαμορφωθεί μέσα από εμπειρίες, συνήθειες και επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Είναι φυσικό λοιπόν αυτά τα μοτίβα να μην αλλάζουν από τη μία μέρα στην άλλη.
Στην αρχή μιας προσπάθειας μπορεί να εμφανιστούν εμπόδια που δεν είχαμε προβλέψει. Μπορεί να επιστρέψουμε προσωρινά σε παλιές συνήθειες ή να νιώσουμε ότι δεν προχωράμε αρκετά γρήγορα. Αυτές οι αντιδράσεις είναι συχνές και δεν αποτελούν ένδειξη αποτυχίας.
Τα πισωγυρίσματα είναι μέρος της διαδικασίας
Ένα πισωγύρισμα μπορεί να μοιάζει απογοητευτικό, ειδικά όταν έχει προηγηθεί προσπάθεια. Μπορεί να δημιουργήσει σκέψεις όπως «δεν τα καταφέρνω», «γύρισα πάλι στην αρχή» ή «δεν έχει νόημα να συνεχίσω». Όμως ένα δύσκολο διάστημα δεν ακυρώνει την πρόοδο που έχει ήδη γίνει.
Η αλλαγή δεν μετριέται μόνο από το αν δεν ξαναδυσκολευόμαστε ποτέ. Μετριέται και από το αν αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε πιο γρήγορα τι συμβαίνει, αν ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε, αν επανερχόμαστε πιο συνειδητά και αν δείχνουμε περισσότερη κατανόηση προς τον εαυτό μας.
Τι σημαίνει ανθεκτικότητα;
Ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να μη δυσκολευόμαστε. Σημαίνει να μπορούμε σταδιακά να διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες χωρίς να εγκαταλείπουμε τον εαυτό μας μέσα σε αυτές. Δεν έχει να κάνει με το να είμαστε πάντα δυνατοί, αλλά με το να μπορούμε να επανερχόμαστε, να αναπροσαρμοζόμαστε και να συνεχίζουμε με περισσότερη επίγνωση.
Στην ψυχοθεραπεία, η ανθεκτικότητα καλλιεργείται μέσα από την κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών μας. Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τι μας δυσκολεύει, να δίνουμε νόημα στις αντιδράσεις μας και να αναπλαισιώνουμε τις δυσκολίες με πιο λειτουργικό τρόπο.
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία στη διαδικασία της αλλαγής;
Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου ο άνθρωπος μπορεί να παρατηρήσει τη διαδρομή του χωρίς κριτική. Δεν χρειάζεται να έχει πάντα πρόοδο, ούτε να έρχεται σε κάθε συνεδρία με «λύσεις». Ακόμη και οι περίοδοι στασιμότητας μπορούν να γίνουν σημαντικό υλικό κατανόησης.
Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται, τις σκέψεις που ενισχύουν τη ματαίωση και τους τρόπους με τους οποίους αντιδρά όταν δυσκολεύεται. Έτσι, η αλλαγή γίνεται λιγότερο θέμα πίεσης και περισσότερο μια διαδικασία επίγνωσης, αποδοχής και σταδιακής μετακίνησης.
Τι μπορώ να θυμάμαι όταν δυσκολεύομαι;
- Η δυσκολία δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόοδος.
- Τα πισωγυρίσματα δεν ακυρώνουν την προσπάθεια που έχει γίνει.
- Η αλλαγή χρειάζεται χρόνο, επανάληψη και υπομονή.
- Δεν χρειάζεται να τα καταφέρετε όλα τέλεια για να συνεχίσετε.
- Κάθε βήμα αυτοπαρατήρησης είναι μέρος της διαδρομής.
Όταν ο δρόμος γίνεται πιο απαιτητικός, ίσως δεν χρειάζεται να εγκαταλείψετε την προσπάθεια, αλλά να σταθείτε για λίγο, να επανεκτιμήσετε τη στρατηγική σας και να θυμηθείτε τον λόγο για τον οποίο ξεκινήσατε.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να έχω πισωγυρίσματα στην ψυχοθεραπεία;
Ναι. Η θεραπευτική διαδικασία δεν είναι πάντα γραμμική. Υπάρχουν περίοδοι όπου κάποιος νιώθει ότι προχωρά και άλλες όπου δυσκολεύεται περισσότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η θεραπεία δεν βοηθά, αλλά ότι η αλλαγή χρειάζεται χρόνο και επεξεργασία.
Τι κάνω όταν νιώθω ότι δεν αλλάζω αρκετά γρήγορα;
Είναι βοηθητικό να παρατηρήσετε την πρόοδο με πιο ρεαλιστικό τρόπο. Η αλλαγή δεν φαίνεται μόνο στα μεγάλα βήματα, αλλά και σε μικρές μετακινήσεις: στο πώς σκέφτεστε, πώς αντιδράτε, πώς αναγνωρίζετε τις ανάγκες σας και πώς επιστρέφετε μετά από μια δυσκολία.
Σημαίνει αποτυχία αν επιστρέψω σε παλιές συνήθειες;
Όχι. Οι παλιές συνήθειες συχνά επιστρέφουν σε περιόδους πίεσης, γιατί είναι οικείοι τρόποι αντίδρασης. Το σημαντικό είναι να τις αναγνωρίζετε και να διερευνάτε τι σας οδήγησε εκεί, αντί να κρίνετε αυστηρά τον εαυτό σας.
Η δυσκολία δεν είναι το τέλος της διαδρομής
Η πορεία προς την αλλαγή δεν είναι ευθεία. Είναι μια διαδικασία με βήματα μπροστά, στιγμές στασιμότητας και περιόδους αναπροσαρμογής. Κάθε δυσκολία μπορεί να γίνει ευκαιρία για καλύτερη κατανόηση του εαυτού, αρκεί να της δοθεί χώρος και χρόνος.
Η Δανάη Κατωπόδη, Ψυχολόγος MSc., πραγματοποιεί συνεδρίες ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής στα Ιωάννινα, καθώς και online συνεδρίες. Μπορείτε να επικοινωνήσετε για να διερευνήσετε με ασφάλεια τη δική σας διαδρομή προς την αλλαγή.